Ραψωδία ε, στίχοι 165 - 251

 

Ραψωδία ε:  Η δεύτερη αγορά των θεών, στίχοι 165 - 251

·         Ο Ερμής στην Ωγυγία

·         Διάλογος Ερμή  Καλυψώς και Καλυψώς Οδυσσέα (στ. 1-252)

 

Η εντολή του Δία (στ. 34-49)

- Ο νόστος του Οδυσσέα είναι εντολή των θέων

- Επίσης έτσι ορίζει και η Μοίρα

- Ο Δίας προλέγει την τύχη του Οδυσσέα, στην ουσία μας δίνει πολύ περιληπτικά την εξέλιξη των γεγονότων της Οδύσσειας (πάλη του Οδυσσέα με τα κύματα, σωτηρία του Οδυσσέα στο νησί των Φαιάκων, επιστροφή στην Ιθάκη και τιμωρία των μνηστήρων)

 

Ο Ερμής μεταφέρει την εντολή του Δία στην Καλυψώ παραλλάζοντάς την (στ. 110-129)

- Μεταφέρει την εντολή του Δία ( ο νόστος του Οδυσσέα είναι εντολή του Δία), τονίζοντας ότι αυτό το κάνει  χωρίς τη θέλησή του.

- Επίσης λέει ότι έτσι ορίζει η Μοίρα του Οδυσσέα.

- Δεν λέει το όνομα του Οδυσσέα («ο πιο συφοριασμένος των ανθρώπων») – προσπαθεί δηλαδή να μεταφέρει  την εντολή στην Καλυψώ με τρόπο και να μην την πληγώσει.

- Τονίζει τον θυμό και την οργή του Δία, αν κάποιος θεός παρακούσει την εντολή του

 

Η Καλυψώ μεταφέρει την εντολή του Δία (που της την μετέφερε ο Ερμής) στον Οδυσσέα, παραλλάζοντάς την:

·         Η Καλυψώ παρουσιάζει τον νόστο του Οδυσσέα ως δική της απόφαση και αποσιωπά εντελώς ότι είναι   εντολή των θεών (και ειδικότερα του Δία) προσπαθώντας να κερδίσει την εκτίμησή του.

 

·         Όταν ο Οδυσσέας δικαιολογημένα δεν την πιστεύει εφόσον επτά χρόνια δεν του επέτρεπε να φύγει από το νησί, δίνει τον πιο φοβερό όρκο στο νερό της Στύγας.

 

·         Υπόσχεται να συμπαρασταθεί και να βοηθήσει τον Οδυσσέα.

 

·         Ακόμη και την τελευταία στιγμή προσπαθεί να κρατήσει τον Οδυσσέα κοντά της καθώς:

            α. προοικονομεί τις μελλοντικές του συμφορές

            β. τον δελεάζει, προσφέροντάς του αθανασία και αιώνια νεότητα

            γ. προβάλλει την ομορφιά της

 

·         Όταν όλα αυτά αποτυγχάνουν, του προσφέρει κάθε είδους βοήθεια (σχεδία, νερό, ρούχα, ευνοϊκό άνεμο). Είναι ερωτευμένη αλλά αξιοπρεπής.

 

Στάση – συμπεριφορά Οδυσσέα

Ο Οδυσσέας αρχικά αισθάνεται περίλυπος, ακούει έκπληκτος την είδηση της θεάς αλλά είναι δύσπιστος και καχύποπτος για τις πραγματικές της προθέσεις, γι αυτό ζητά να του ορκιστεί. Η Καλυψώ, γνωρίζοντας πόσο έξυπνος είναι και πολυμήχανος, τον αντιμετωπίζει με κατανόηση και δέχεται να δώσει τον πιο μεγάλο όρκο. Η θεά χρησιμοποιεί κάθε τρόπο για να τον πείσει (βλέπε πιο πάνω), όμως αυτός με έξυπνο και διακριτικό τρόπο δεν την προσβάλλει και αναγνωρίζει την ομορφιά της σε σχέση με την Πηνελόπη αλλά προτιμά:

·         την πατρίδα του – από το παραδεισένιο νησί της Ωγυγίας

·         τη θνητή Πηνελόπη – από τη θεϊκή, αγέραστη Καλυψώ

·         τη ζωή με τα βάσανα – από την αθανασία και που του προσφέρει η Καλυψώ.

 

 

ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ

 

- Οι θεοί έχουν ανθρώπινη μορφή και κυρίως ανθρώπινες ιδιότητες και ανθρώπινα συναισθήματα (θυμώνουν, εκδικούνται, αγαπούν, ερωτεύονται, κλπ)

 

- οι θεοί έχουν κοινωνική ιεραρχία παρόμοια με αυτή των ανθρώπων (ο Δίας είναι ο πατέρας θεών και ανθρώπων και στις αποφάσεις του οφείλουν να υπακούν και να υποτάσσονται όλοι π.χ. η Καλυψώ, ο Ερμής κλπ) – πρόκειται για την αναπαράσταση της ηρωικής κοινωνίας στον Όλυμπο.

 

- οι θεοί έχουν ανθρώπινες ανάγκες: τρώνε (αμβροσία) και πίνουν (νέκταρ).

 

- οι θεοί έχουν ανθρώπινες συνήθειες: τυπικό της φιλοξενίας.

 

- οι θεοί έχουν ανθρώπινες ασχολίες: πχ η Καλυψώ υφαίνει στον αργαλειό.

 

Στους στίχους αυτούς η Καλυψώ ορκίζεται όπως κάνουν και οι άνθρωποι, αγαπά τον Οδυσσέα και ζηλεύει την Πηνελόπη.

 

ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ

 

Ο άνθρωπος είναι το επίκεντρο της Οδύσσειας. Ο Οδυσσέας είναι άνθρωπος και προτιμά να παραμείνει άνθρωπος. Ο ποιητής τον θέλει να ζήσει κοντά στη γυναίκα του και στους δικούς του ανθρώπους, σε μια κοινωνία ανθρώπων και όχι θεών. Η ζωή μακριά από τους ανθρώπους μπορεί να είναι μακάρια [ευτυχισμένη] αλλά και βαρετή (όπως τα 7 χρόνια που έζησε ο Οδυσσέας στο νησί της Καλυψώς).

Η Καλυψώ του προσφέρει αθανασία και αιώνια νεότητα αλλά και μια ζωή χωρίς κοινωνία που δεν ταιριάζει στους ανθρώπους.  Αντίθετα, η Πηνελόπη του προσφέρει μια ζωή ανθρώπινη, που ταιριάζει στα ανθρώπινα μέτρα.

Ο Οδυσσέας προτιμά την πατρίδα, την εστία (=οικογένεια), το βασίλειό του, τη ζωή ανάμεσα σε ανθρώπους  και όχι την αθανασία και την αιώνια νεότητα, αλλά μακριά από την ανθρώπινη κοινωνία.

Στοιχεία ιδεολογικού πολιτισμού

ΟΡΚΟΣ: οι αρχαίοι Έλληνες συχνά ορκίζονταν στους θεούς τους και προσπαθούσαν να τηρούν τους όρκους τους , γιατί όχι μόνο ήταν ιεροί αλλά και επειδή η παραβίασή τους σήμαινε και την τιμωρία τους. Οι θεοί όταν ορκίζονταν στο νερό της Στύγας έπαιρναν βαρύ όρκο. Αν δεν τον τηρούσαν, τιμωρούνταν είτε με αξορία από τον Όλυμπο, είτε καταδικάζονταν με βαρύ ύπνο για δέκα χρόνια.