Ραψωδία α, στίχοι 361 - 497

Ραψωδία α, στίχοι 361 – 497

Χρόνος: βρισκόμαστε στην πρώτη ημέρα της Οδύσσειας.

Τόπος: είναι το παλάτι του Οδυσσέα στην Ιθάκη.

Θέματα: η εμφάνιση της Πηνελόπης και η σύγκρουση του Τηλέμαχου με τους μνηστήρες.

Περιγραφή των προσώπων στο έπος

Το έπος δεν περιγράφει ποτέ άμεσα και λεπτομερειακά την εξωτερική εμφάνιση των ηρώων του αλλά τη δηλώνει έμμεσα κεντρίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη φαντασία του αναγνώστη/ακροατή. Οι χαρακτήρες αναδεικνύονται μέσα από τα λόγια και τις πράξεις τους (Πηνελόπη, Τηλέμαχος)π.χ. η περιγραφή της Πηνελόπης είναι γενική, χωρίς λεπτομέρειες και η ομορφιά της προβάλλεται από τον αντίκτυπο που είχε η εμφάνισή της στους μνηστήρες.

Η Πηνελόπη παρουσιάζεται

• όπως ταιριάζει σε μια βασίλισσα (κατεβαίνει από τη σκάλα με θεαματική μεγαλοπρέπεια, συνοδεύεται από τις βάγιες)

• είναι συνετή, φρόνιμη και σεμνή (καλύπτει το πρόσωπό της με τη μαντίλα της αφού εμφανίζεται μπροστά  σε τόσους άντρες) 

• έχει ασύγκριτη ομορφιά (408-410), οι μνηστήρες σηκώνουν ταραχή βλέποντάς την 

• είναι ευγενική, μιλά με σεβασμό στο Φήμιο

• αφοσιωμένη και πιστή σύζυγος

• αγνοεί επιδεικτικά τους μνηστήρες, τους περιφρονεί 

• δέχεται πρώτη το μήνυμα της ενηλικίωσης του γιου της, είναι συνετή και τρυφερή μητέρα αφού δεν αντιδρά στις επικρίσεις του γιού της.

Ο Τηλέμαχος παρουσιάζεται

• αποφασιστικός και δυναμικός σε αντίθεση με το άβουλο παιδί που ξέραμε στους προηγούμενους στίχους.

• προτρέπει τη μητέρα του να γυρίσει στην κάμαρή της και με ωριμότητα και θάρρος δηλώνει ότι αυτός είναι ο κύριος του σπιτιού.

• ωστόσο, αποδεικνύεται συνετός και ψύχραιμος αφού αποφεύγει την ανοιχτή σύγκρουση με τους μνηστήρες αλλά ανακοινώνει την σύγκληση συνέλευσης για την επόμενη μέρα. 

• φαίνεται συνετός και διπλωματικός αφού αποφεύγει με έξυπνο τρόπο τις πονηρές ερωτήσεις του Ευρύμαχου. Η αλλαγή μετά τη συζήτησή του με τη θεά είναι ολοφάνερη.

• στο τέλος της ενότητας είναι προβληματισμένος και σκεφτικός καθώς αναλογίζεται τις δυσκολίες του ταξιδιού του.

Οι μνηστήρες

Οι μνηστήρες περιγράφονται κι αυτοί μέσα από τα λόγια τους και τις πράξεις τους. Συγκεκριμένα:

- Αντίνοος: θρασύς, προκλητικός, αυθάδης καθώς εύχεται ο Τηλέμαχος να μην πάρει ποτέ την εξουσία ενώ ο ίδιος τρώει και πίνει μέσα στο σπίτι του Τηλέμαχου κατασπαταλώντας τα ξένα αγαθά. Είναι αλαζόνας, στοχεύει ο ίδιος στην εξουσία αλλά όχι ιδιαίτερα έξυπνος καθώς δεν αντιλήφθηκε την παρουσία του ξένου. Προκαλεί την αντιπάθεια των ακροατών.

-    Ευρύμαχος: πονηρός, υποκριτής (καταριέται όποιον αρπάξει την περιουσία του Τηλέμαχου!), έξυπνος   και επικίνδυνος αφού είναι ο μόνος που αντιλήφθηκε τον ξένο και οι ερωτήσεις του είναι πολύ κοντά στην αλήθεια. Απευθύνεται στον Τηλέμαχο με κολακείες και ξέρει να κρύβει καλά τις προθέσεις του. Είναι ύπουλος και το ίδιο αδίστακτος με τον Αντίνοο.

Ο αοιδός Φήμιος

 Είναι φημισμένος και τιμημένος αοιδός (361, 385)και έχει, όπως όλοι οι αοιδοί, ξεχωριστή θέση στη μυκηναϊκή κοινωνία. Το τραγούδι του καθηλώνει τους μνηστήρες και ενεργοποιεί την Πηνελόπη, αφού τη συγκινεί. Έχει την υποστήριξη του οικοδεσπότη του , του Τηλέμαχου. 

     Η Ευρύκλεια

 Η εμφάνιση της Ευρύκλειας επιβραδύνει την εξέλιξη της δράσης. Η Ευρύκλεια είναι ευγενική, συμπαθής, άξια σεβασμού. Φροντίζει και ενδιαφέρεται για τον Τηλέμαχο σαν να ήταν δικό της παιδί.

 

Αφηγηματική τεχνική

 Εναλλαγή τριτοπρόσωπης αφήγησης με διάλογο. Μέσα στην αφήγηση ο ποιητής παρεμβάλλει και περιγραφή π.χ. Πηνελόπη

Προοικονομία: στ. 424 «μέσα στο σπίτι εδώ θα βρείτε το χαμό»

Επιβράδυνση: η αναφορά στη Ευρύκλεια

• Για την πολιτική κατάσταση στην Ιθάκη διαβάστε σελ.43 άσκηση 5 από το σχολικό βιβλίο.

Ιδεολογικά στοιχεία – Στοιχεία πολιτισμού

Στ. 361, ο φημισμένος αοιδός: Το περιεχόμενο των τραγουδιών των αοιδών ήταν τα έργα των ανθρώπων και θεών, γεγονότα του παρελθόντος, αλλά και νεότατες ειδήσεις (στ. 392) τις οποίες οι άνθρωποι τιμούν περισσότερο. Η θέση του αοιδού είναι στη μεγάλη αίθουσα του παλατιού, όπως ο Φήμιος. Όταν οι καλεσμένοι φάνε και πιούν ο τραγουδιστής παίρνει το όργανό του και αρχίζει το τραγούδι με τη βοήθεια της μούσας. Οι υπόλοιποι πρέπει να σιωπούν και να τον ακούν προσεκτικά (στ. 412-414). 

Στ. 433-441, ο θεσμός της βασιλείας διέρχεται κρίση. Κληρονόμος συνεχίζει να είναι ο γιος του νεκρού/χαμένου βασιλιά. Αν όμως, υπήρχαν προβλήματα με αυτόν (όπως εδώ ο Τηλέμαχος είναι ανήλικος) την εξουσία μπορούσαν να την διεκδικήσουν κι άλλοι. 

Στ. 442-444, η διαδοχή στο θρόνο μπορεί να αμφισβητηθεί, όχι όμως και η διαδοχή στην αρχηγία του οίκου. Η διαχείριση της πατρικής περιουσίας περνάει αυτόματα από τον πατέρα στο γιο.

Στ. 443-444, βλέπε την υποσημείωση 12 του σχολικού βιβλίου, σελ. 41

Στ. 447-448, για το ανταλλακτικό εμπόριο βλέπε την υποσημείωση 16 του βιβλίου, σελ.42

Υπάρχουν και άλλα στοιχεία ιδεολογικού πολιτισμού που έχουν αναφερθεί σε προηγούμενες ενότητες, όπως η συνέλευση, οι μάντεις, οι χρησμοί, η τιμωρία προς τον υβριστή, η εκδίκηση…

Στοιχεία υλικού πολιτισμού: κάμαρη, υπερώο, μεγάλη αίθουσα, το κρεβάτι, η μαντίλα, τα δαδιά, η ρόκα και ο αργαλειός, κολόνα…