Ραψωδία ζ΄ στίχοι 139 – 259

 

Ομήρου Οδύσσεια: Ραψωδία ζ΄ στίχοι 139 – 259

Θέμα: Η συνάντηση του Οδυσσέα και της Ναυσικάς

Βρισκόμαστε στην 32^η ημέρα της Οδύσσειας. Ο Οδυσσέας βρίσκεται ναυαγός στο νησί των Φαιάκων, στη Σχερία. Εξαντλημένος από τις περιπέτειές του στη θάλασσα κοιμάται βαθιά. Οι κοπέλες όμως που παίζουν ανέμελα λίγο πιο πέρα με τις φωνές τους τον ξυπνούν. Για μια ακόμη φορά βρίσκεται σε ξένο, άγνωστο τόπο και αναρωτιέται ποιοι νέοι κίνδυνοι τον περιμένουν. Αποφασίζει να εξερευνήσει, να δει τι συμβαίνει. Εξάλλου η περιέργειά του είναι ένα από τα βασικά στοιχεία του χαρακτήρα του. Εμφανίζεται στις κοπέλες σκεπάζοντας τη γύμνια του με ένα κλαδί, έχοντας ανεπτυγμένο το αίσθημα της ντροπής. Οι δούλες βλέπουν τον άσχημο, καταταλαιπωρημένο άντρα και το βάζουν στα πόδια, σε αντίθεση με την Ναυσικά που στάθηκε μπροστά του ατρόμητη. Αυτός προσπέφτει ως ικέτης και ακολουθεί ο ικετευτικός του μονόλογος.  Ο Οδυσσέας γεμάτος ευγένεια δείχνει τον θαυμασμό του προς την κοπέλα θεωρώντας ότι είναι κάποιο εξαιρετικό πρόσωπο, θνητή ή θεά. Γι  αυτό, της λέει ότι αν είναι θεά μοιάζει με την Άρτεμη, ενώ αν είναι θνητή , τότε είναι το πιο όμορφο πλάσμα που έχει δει πάνω στη γη, συγκρίνοντάς τη μόνο με το εκθαμβωτικό θέαμα μιας φοινικιάς που είχε δει στη Δήλο. Στη συνέχεια αναφέρεται σύντομα στις περιπέτειές του και της ζητά να τον βοηθήσει, να του δείξει την πόλη και να του δώσει ρούχα για να καλύψει την γύμνια του και κλείνει τον μονόλογό του με ευχές γι αυτά που φανταζόταν ότι πρέπει να επιθυμεί η Ναυσικά, σπίτι, οικογένεια, ευτυχία.

Η δομή του ικετευτικού λόγου του Οδυσσέα έχει ως εξής:

1.      Προσφώνηση – Ικεσία ,     στ. 185

2.     Έπαινοι,      στ. 185 – 206

3.     Πληροφορίες για τη μοίρα του,   στ. 207 – 214

4.     Παράκληση για έλεος,  στ. 215 – 220

5.     Ευχές,  στ. 221 – 227

Χαρακτηρισμός Οδυσσέα: Είναι φιλοπερίεργος, καθότι αποφασίζει να εξερευνήσει τον τόπο. Μέσα από τα λόγια του προς την Ναυσικά παρουσιάζεται ευγενικός, της μιλά με σεβασμό, δείχνει ειλικρινή θαυμασμό για την ομορφιά της κοπέλας. Από την άλλη βέβαια γνωρίζει πολύ καλά ότι από την κοπέλα εξαρτάται η σωτηρία του και γι αυτό με σύνεση αλλά και πονηριά (στ. 184) διαχειρίζεται την κατάσταση. Η δομή του λόγου του φανερώνει έναν έξυπνο και ικανό στα λόγια άντρα. Παράλληλα είναι ένας άντρας με πείρα ζωής και εσωτερικό πλούτο, χάρη στον οποίο κέρδισε την εμπιστοσύνη της Ναυσικάς.

v   Η Ναυσικά αγνοεί με τι είδους άνθρωπο έχει να κάνει. Με γενναιότητα όμως και σε αντίθεση με τις άλλες κοπέλες δεν απομακρύνεται αλλά στέκεται να μιλήσει με τον άγνωστο. Τα λόγια του φανερώνουν κάποιον σπουδαίο άντρα, η όψη του όμως δείχνει το αντίθετο.

 

Τα βασικά σημεία του λόγου της είναι τα εξής:

·         Συνοψίζει την εντύπωση που της προκάλεσαν τα λόγια του αγνώστου και του ανταποδίδει τους επαίνους «Ξένε, ασήμαντος δεν φαίνεσαι…» στ. 229

·         Τα πάθη τα στέλνει ο Δίας και πρέπει γι αυτό ο Οδυσσέας να τα υπομείνει, στ. 230 – 234

·         Δέχεται να ικανοποιήσει τα αιτήματά του, στ. 235 – 238

·         Πρόσθετες πληροφορίες για την πόλη, τους κατοίκους, τον πατέρα της, στ. 239 – 241

Στη συνέχεια προτρέπει τις κοπέλες να μη φοβούνται τον άγνωστο, γιατί όπως λέει, η χώρα τους είναι η αγαπημένη των θεών και ποτέ δεν θα άφηναν οι θεοί κανέναν να τους βλάψει. Της διατάζει να περιποιηθούν τον ξένο, καθότι είναι χρέος τους να τηρήσουν το τυπικό της φιλοξενίας.

Χαρακτηρισμός Ναυσικάς: Στους στίχους αυτούς  προβάλλεται όχι μόνο η ομορφιά της αλλά και ο χαρακτήρας της, μέσα από τα λόγια και τις πράξεις της, αλλά και μέσα από τα εγκωμιαστικά λόγια του Οδυσσέα. Είναι ψύχραιμη μπροστά στον άγνωστο άντρα, δείγμα της αριστοκρατικής της καταγωγής, τα λόγια της φανερώνουν ευγένεια και θαυμασμό προς τον ξένο. Είναι έξυπνη γιατί αντιλαμβάνεται ότι δεν έχει να κάνει με έναν τυχαίο άντρα, συνετή, ώριμη και ευαίσθητη.  Επίσης, διαφαίνεται ευσεβής απέναντι στους θεούς και τηρεί το τυπικό της φιλοξενίας. Νιώθει μεγάλη υπερηφάνεια για τον τόπο της. Είναι γεμάτη καλοσύνη και έχει ηθικές αξίες. Γενικά η Ναυσικά είναι μία από τις ευγενέστερες μορφές στα ομηρικά έπη που θα μπορούσε με την ομορφιά της και το ήθος της να αποτελέσει έναν νέο πειρασμό που θα αναστείλει τον νόστο του Οδυσσέα στην Ιθάκη.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

1.       Ο θεσμός της ΙΚΕΣΙΑΣ, στ. 178, 185: ο ικέτης θεωρούνταν ιερό πρόσωπο που προστατεύονταν από τον Ικέσιο Δία. Η ικεσία είχε συγκεκριμένο τυπικό: ο ικέτης, αυτός δηλαδή που παρακαλούσε για κάτι, προσέπεφτε στα πόδια αυτού που ικέτευε, με το ένα χέρι του αγκάλιαζε το γόνατο του ικετευόμενου και με το άλλο το πιγούνι ή το γένι του. Η πράξη αυτή θεωρούνταν ιερή και δεν έπρεπε ο ικετευόμενος να απορρίψει το αίτημα του ικέτη. Ένας διαφορετικός τρόπος ικεσίας ήταν ο ικέτης να καθίσει σε κάποιον βωμό ή στην εστία που βρισκόταν στο εσωτερικό του σπιτιού και να ζητήσει άσυλο (για τον ιερό θεσμό της ικεσίας δες ξεχωριστή ανάρτηση στην ετικέτα "Ομήρου Οδύσσεια").

2.      Ο θεσμός της φιλοξενίας, που τον έχουμε δει αναλυτικά και στην υποδοχή της Αθηνάς – Μέντη στην Ιθάκη. Οι ξένοι θεωρούνταν ιερά πρόσωπα που προστατεύονταν από τον ίδιο τον Δία, ο οποίος γι αυτό τον λόγο είχε το προσωνύμιο Ξένιος Δίας.

3.      «που με τα δώρα του θα σε κερδίσει» στ. 195: Εδώ φαίνεται ότι ο γαμπρός ήταν αυτός που προσέφερε στη νύφη δώρα, προίκα, ενώ σε άλλες περιπτώσεις φαίνεται πως την προίκα την έδινε ο πατέρας της νύφης. Ο πατέρας διάλεγε αυτόν που θα παντρευόταν η κόρη του κυρίως με βάση το μέγεθος της προσφοράς.

4.      «Εύχομαι οι θεοί να σου χαρίσουν…..» στ. 221 224. Οι στίχοι αυτοί αποκαλύπτουν τις επιθυμίες κάθε ανθρώπου, να παντρευτεί έναν καλό σύζυγο και να κάνει μαζί του μια οικογένεια στην οποία θα υπάρχει ομόνοια και κατανόηση ανάμεσα στους συζύγους. Έτσι, θα υπάρχει γαλήνη και ήρεμη οικογενειακή ζωή.