Ραψωδία Α΄ στίχοι 1-53 (β΄ μέρος)

 

ΡΑΨΩΔΙΑ Α  1-53, ΜΕΡΟΣ Β

Τόπος: το στρατόπεδο των Αχαιών στην Τροία           

Χρόνος: 1η ημέρα της Ιλιάδας

Πρόσωπα: Χρύσης, Αγαμέμνονας, Αχαιοί                

Θέματα: - η ικεσία του Χρύση και η απόρριψή της  - η επίκληση του Χρύση 

στον Απόλλωνα να τιμωρήσει τους Αχαιούς και η ανταπόκρισή του.

 

Στ. 8-11: παρουσιάζεται η αιτία της έχθρας του Αγαμέμνονα με τον Αχιλλέα: η οργή του 

Απόλλωνα, επειδή ο Αγαμέμνονας δεν σεβάστηκε την ικεσία του ιερέα του θεού Χρύση. 

Πρώτος αίτιος δηλαδή είναι ο Αγαμέμνονας. Μπορεί πίσω από κάθε ανθρώπινη πράξη 

να κρύβεται ένας θεός, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι την ευθύνη την έχουν  πάντα οι θεοί. 

      Οι ανθρώπινες πράξεις προκαλούν τη θεϊκή επέμβαση  (στοιχείο ιδεολογικού πολιτισμού).

 

Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΗ

Ο Χρύσης εμφανίζεται με πολλαπλές ιδιότητες. Είναι πατέρας, ιερέας του Απόλλωνα, 

ικέτης-γέροντας. Όλες του οι ιδιότητες  θεωρούνται σεβαστές.

·         Προσφώνηση – χαιρετισμός στους Αχαιούς

·         Ευχή για νίκη των Αχαιών και επιστροφή στην πατρίδα

·         Ικεσία για την επιστροφή της κόρης του

·         Προσφορά λύτρων

·         Προτροπή να σεβαστούν τον Απόλλωνα

Ο λόγος του είναι λιτός, ευγενικός, μετριοπαθής, γεμάτος πόνο αλλά ήπιος. Στόχος του είναι να 

συγκινήσει τους Αχαιούς για να του επιστρέψουν την κόρη του. Η εμφάνισή του με το χρυσό 

σκήπτρο, μεγαλοπρεπής και αξιοσέβαστος όπως αρμόζει σε ιερέα, αλλά και η προτροπή – έμμεση 

απειλή να σεβαστούν τον «μακροβόλον τοξευτήν Απόλλωνα» (στ. 22)  αποτελούν έναν υπαινιγμό 

για την τελική του νίκη και προοικονομούν την τιμωρία των Αχαιών. Το ρήμα ευλαβούμαι 

σημαίνει σέβομαι αλλά  και φοβάμαι. Η επιλογή αυτού του ρήματος επιτείνει την ψυχολογική 

πίεση που θέλει να ασκήσει στους Αχαιούς αναφερόμενος στον τοξευτή Απόλλωνα. Οι Αχαιοί 

αντιδρούν άμεσα δείχνοντας σεβασμό στο Χρύση και το αίτημά του είτε γιατί συγκινήθηκαν, 

είτε γιατί φοβήθηκαν την αντίδραση του Απόλλωνα.

 

Ο ΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΓΑΜΕΜΝΟΝΑ

 Ο λόγος του είναι γεμάτος σκληρότητα και θρασύτητα. Αποπέμπει τον ιερέα (Υβρις), αρνείται να 

του επιστρέψει την κόρη του και εκτοξεύει απειλές. Είναι αλαζονικός, υβριστικός και απειλητικός. 

Είναι επίσης αυταρχικός προς τους Αχαιούς καθώς δεν υπολογίζει τη γνώμη τους. Η τίσις του είναι 

προδιαγεγραμμένη. Τέλος εμφανίζεται ασεβής προς :

 α. τον πατέρα Χρύση   β. το θεσμό της ικεσίας   γ. τον θεό Απόλλωνα

 

Η ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΧΡΥΣΗ

Η προσευχή του ιερέα διαθέτει τα τυπικά στοιχεία μιας ομηρικής προσευχής:

Α. επίκληση

Β. προσφώνηση (προσωνυμίες του θεού «αργυρότοξε» και σχέση του με τον συγκεκριμένο 

τόπο «Σμινθέα»)

Γ. υπενθύμιση των προσφορών (αίτημα ανταπόδοσης)

Δ. το αίτημα (τιμωρία των Αχαιών)

 

Η αντίδραση του Απόλλωνα: Ο θεός εμφανίζεται χολωμένος και θυμωμένος 

(ανθρωπομορφισμός), μεγαλοπρεπής αλλά και σκοτεινός σαν τη νύκτα. Τιμωρεί τους 

Αχαιούς ενεργώντας ανθρώπινα και αυθόρμητα.

 

Στ.46: η απειλή που υπαινίχθηκε ο Χρύσης «μακροβόλον τοξευτήν» γίνεται πραγματικότητα. Τη 

σκηνή συνθέτουν εικόνες οπτικές και ακουστικές. Η απειλητική μορφή του θεού κινείται σιωπηλά 

και ο μόνος ήχος που ταράζει την απόλυτη ησυχία προέρχεται από τα όπλα του θεού που άλλωστε 

θα παίξουν πρωταγωνιστικό ρόλο.

 

ΑΛΛΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Αναχρονισμός: στα χρόνια του Τρωικού πολέμου (γύρω στο 1200 π.Χ.) έθαβαν τους νεκρούς 

ενώ στην εποχή του Ομήρου (περίπου 8^ος αι.) τους έκαιγαν. Επομένως, η αναφορά του ποιητή σε 

«πυρές νεκρών» αποτελεί αναχρονισμό, δηλαδή προβολή μιας συνήθειας της εποχής του ποιητή 

σε παλαιότερη (στ.53).

Προοικονομία: (στ. 22) η αναφορά στον «τοξευτήν Απόλλωνα» αλλά και η μεγαλόπρεπη 

εμφάνιση του Χρύση (στ. 14) μας προϊδεάζει για την ήττα του Αγαμέμνονα.

Νόμος τριών: η κλιμάκωση των στ. 51-52 από τα πιο ασήμαντα στα πιο σημαντικά: πρώτα 

θάνατος σκύλων, μετά πεθαίνουν τα μουλάρια, τέλος οι άνθρωποι.

Θαυμαστό στοιχείο: μόνο οι θεοί μπορούν να παραβιάσουν το επίπεδό τους και να εισέλθουν 

στο ανθρώπινο επίπεδο. Πρόκειται για «θαύμα». Η παραβίαση του θεϊκού επιπέδου από τον 

άνθρωπο θεωρείται ύβρις που θα επιφέρει την τίσιν (τιμωρία).

Προσωποποίηση: στ. 30-31 «το γήρας θα την έβρει στο Άργος»

Ανθρωπομορφισμός Απόλλωνα: χολωμένος, θυμωμένος, ακούει την προσευχή του Χρύση.

Στοιχεία υλικού πολιτισμού

 Το χρυσό ραβδί και τα στεφάνια, σύμβολα ιερά και σεβαστά, το τόξο, οι ναοί κ.α.

Ιδεολογικά στοιχεία

·         Τα λύτρα για την εξαγορά των αιχμαλώτων (πολύτιμα αντικείμενα, ζώα, δούλοι) που προσφέρει 

εδώ ο ιερέας Χρύσης για να ελευθερώσει την κόρη του.

·         Θεσμός ανταπόδοσης-ανταλλαγής: ο Χρύσης προσφέρει τιμές στο θεό και περιμένει ο 

Απόλλωνας να του εκπληρώσει την επιθυμία του, να τιμωρήσει τους Αχαιούς.

·         Στ.30-32: ο ρόλος της γυναίκας-παλλακίδας («να υφαίνει και σύντροφος της κλίνης»).